Kök hücre laboratuvarı ve hücre tedavisi üretim alanları, Avrupa’da ileri tedavi tıbbi ürünleri (ATMP) için yazılmış özel GMP rehberine göre tasarlanır. Bu rehber, hangi işlemin hangi temizlik sınıfında yapılacağını, odalar arasındaki basınç farkını ve giriş-çıkışların nasıl kontrol edileceğini tek tek tarif eder; temiz oda projesi de bu kurallardan geriye doğru kurgulanır.
Hücre Tedavisi Tesisi İçin Ön Değerlendirme
Proses akışı, açık ve kapalı işlem adımları ve hedef sınıflar paylaşıldığında oda yerleşimi ve basınç kademeleri birlikte çıkarılabilir.
ATMP Üretiminde Hangi Temizlik Sınıfı Gerekir?
Ürünün ortama açık olduğu işlemlerde, örneğin laminer akış altında aseptik hazırlık ve dolumda, Grade A kritik alanın Grade B arka plan içinde olması gerekir. Avrupa Komisyonu’nun 2017’de yayımladığı ATMP’ye özel GMP rehberi (EudraLex Cilt 4, Bölüm IV) bu kuralı açık sistemde üretim için temel şart olarak koyar.
- Açık sistemde aseptik işlem: Grade A, Grade B arka planda.
- Sonradan steril filtrasyondan geçecek çözeltilerin hazırlanması: Grade C.
- Viral vektörlerde çoğaltma aşaması: Grade A, Grade C arka planda; steril filtrasyon ve dolum ise kapalı sistem yoksa Grade A, Grade B arka planda.
- Aseptik bağlantılar: Grade A, Grade B arka planda; doğrulanmış steril bağlantı sistemi kullanılıyorsa bu şart değişebilir.
Rehber, çok erken faz klinik araştırma ürünleri için risk değerlendirmesi ve yetkili otoritenin onayı gibi birlikte sağlanması gereken koşullarla istisnai olarak Grade C arka plana da izin verir. Bu istisna proje başında planlanmaz; tesis, kalıcı kullanım için Grade B arka plana göre tasarlanır.
Odalar Arasındaki Basınç Farkı Ne Olmalı?
Rehbere göre farklı sınıftaki komşu odalar arasında 10–15 Pa basınç farkı rehber değer olarak alınır; daha temiz oda, daha az temiz odaya göre belirgin pozitif basınçta tutulur. Bu basınç kademeleri açıkça tanımlanmalı ve alarm limitleri olan bir sistemle sürekli izlenmelidir.
Replikasyon yeteneği olan vektör ya da patojen bakteri kullanılan alanlarda koruma için negatif basınç gerekebilir. Bu durumda negatif basınçlı oda, uygun sınıfta pozitif basınçlı bir temiz alanla çevrelenir; böylece hem ürün hem çevre korunur.
Giriş, Airlock ve Soyunma Odaları Nasıl Kurgulanır?
Temiz alanlara giriş, iki kapısının aynı anda açılmasını engelleyen interlock’lu bir airlock üzerinden yapılmalıdır; airlock’un son kademesi, boş durumda girdiği odayla aynı sınıfta olmalıdır. Soyunma odaları da airlock olarak tasarlanır, filtrelenmiş havayla süpürülür ve el yıkama yalnız ilk kademede bulunur.
Med Makina’nın referanslarındaki proje kartlarından biri bu ihtiyaca doğrudan karşılık geliyor: 2022’de Mena Grup için pass box ve interlock uygulaması yapıldı. Kapı senaryosu ve alarm seçenekleri için interlock modülü sayfasına bakılabilir.
Basınç Kademesi ve Kapı Senaryosunu Birlikte Planlayın
Airlock, interlock ve klima santrali aynı projede kurgulandığında rehberdeki basınç farkları kapı açılışlarında da korunur.
Yüzey, Tavan ve Kapı Detayları
Temiz alanlardaki tüm yüzeyler pürüzsüz, geçirimsiz ve kesintisiz olmalıdır; temizlenemeyen girinti, çıkıntı ve raf en aza indirilir. Rehber, temizlenemeyen boşluklar oluşturduğu için sürgülü kapıları istenmeyen seçenek olarak anar ve asma tavanların üstündeki boşluktan kirlilik gelmemesi için sızdırmaz yapılmasını ister.
Boru, kanal ve diğer tesisat da açıkta boşluk ya da temizlenmesi zor yüzey bırakmayacak şekilde geçirilir. Bu detaylar panel, kapı ve tavan sisteminin imalat aşamasında çözüldüğünde sahada sonradan silikonla kapatılan açıklıklar oluşmaz.
Havalandırma ve Çapraz Kontaminasyon
Klima santralleri farklı alanlar arasında çapraz kontaminasyon riskini önleyecek şekilde tasarlanmalı ve gerekirse alana özel olmalıdır; ürünün riskine göre tek geçişli (resirkülasyonsuz) hava sistemleri değerlendirilir. Aynı odada iki izolatörde farklı viral vektör işleniyorsa, odadan ve tesisten havanın tamamen dışarı atılması gerekir.
Ortam izleme programı canlı ve cansız partikülü, basınç farklarını ve proses gerektiriyorsa sıcaklık ile bağıl nemi kapsamalı, sonuçlar trend olarak izlenmelidir. Bu yüzden basınç sensörleri ve alarmlar, tasarım aşamasında izleme noktalarıyla birlikte yerleştirilir.
Hücre ve Laboratuvar Referansları
Med Makina’nın referans listesinde Onkim kök hücre laboratuvarı, Bioeksen Ar-Ge Teknolojileri, TSN Sağlık Biyoteknoloji ve ELAB Laboratuvarları gibi laboratuvar ve biyoteknoloji kurumları yer alıyor; tam liste referanslar sayfasında.
Panel, kapı, pass box ve klima santrali 2012’den bu yana Med Makina atölyesinde üretiliyor; sınıflandırma ve performans testleri TÜRKAK onaylı validasyon firmalarıyla birlikte planlanıyor. Diğer sektörlerdeki uygulamalar için temiz oda sistemleri sayfasına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kök hücre laboratuvarı hangi sınıfta olmalı?
Ürünün ortama açık olduğu aseptik işlemler için Grade A kritik alan ve Grade B arka plan gerekir. Kapalı sistemlerde ve sonradan steril filtrasyondan geçecek çözeltilerde daha düşük arka plan sınıfları rehberde tanımlı koşullarla mümkündür.
Odalar arası basınç farkı kaç paskal olmalı?
ATMP rehberi, farklı sınıftaki komşu odalar için 10–15 Pa’yı rehber değer olarak verir ve bu farkın alarmlı bir sistemle sürekli izlenmesini ister.
Airlock kapıları neden interlock’lu olmalı?
İki kapının aynı anda açılması basınç kademesini bozar ve daha kirli havanın temiz alana girmesine yol açar. Rehber, airlock kapılarının interlock ya da uygun prosedürle aynı anda açılmamasını şart koşar.
Mevcut bir laboratuvar ATMP üretimine uygun hâle getirilebilir mi?
Getirilebilir; iş genellikle sınıf yükseltme, airlock ve soyunma odası ekleme, basınç izleme ve klima santrali revizyonu başlıklarında planlanır. Kapsam, mevcut kat planı ve proses akışı incelendikten sonra netleşir.
Hücre Tedavisi Temiz Odanızı Birlikte Kurgulayalım
Proses adımları ve hedef sınıflar paylaşıldığında oda yerleşimi, basınç kademeleri, airlock ve ekipman listesi tek bir teknik öneride toplanır.
