Diş kliniği sterilizasyon odası, kirli aletin kabul edildiği bölümden steril paketin saklandığı dolaba kadar tek yönlü bir akışla kurulur. Türkiye’de bu odanın şartları, 6 Ekim 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ile belirlenir. Yönetmelik, ağız ve diş sağlığı merkezleri ile hastaneler için bölümleri tanımlanmış bir merkezî sterilizasyon ünitesi ister. Muayenehane ve polikliniklerde ise sterilizasyon alanı için ayrı bir oda tarifi yoktur; genel dezenfeksiyon ve sterilizasyon şartını sağlamak yeterlidir.
Sterilizasyon Alanınız İçin Ön Değerlendirme
Kuruluş türü, ünit sayısı, otoklav tipi ve ayrılabilecek alan paylaşıldığında kirli–temiz bölüm yerleşimi ve malzeme geçişi tek bir çizimde netleşir.
Yönetmelik Diş Kliniğinde Sterilizasyon İçin Ne İstiyor?
Şart, kuruluşun türüne göre değişir. Ağız ve diş sağlığı merkezlerinde yeniden kullanılan malzemenin sterilizasyonu için ya bir merkezî sterilizasyon ünitesi bulunur ya da hizmet dışarıdan satın alınır (madde 10/d). Hastanelerde bu ünite zorunludur ve dışarıdan alım seçeneği yoktur (madde 11/d).
| Kuruluş türü | Yönetmelikteki şart |
|---|---|
| Muayenehane ve poliklinik | Tüm mahaller, tıbbi cihazlar ve sarf malzemeleri dezenfeksiyon ve sterilizasyon şartlarını sağlar (madde 19/6); ayrı ünite tarifi yok. |
| Ağız ve diş sağlığı merkezi | Merkezî sterilizasyon ünitesi veya hizmet satın alma (madde 10/d). |
| Hastane | Madde 10’da tanımlanan merkezî sterilizasyon ünitesi zorunlu (madde 11/d). |
Merkezî ünite üç bölümden oluşur: kirli malzeme girişi ve yıkama, ön hazırlık ve paketleme, sterilizasyon ve steril malzeme çıkışı. Hizmet dışarıdan alınıyorsa ünite kurulmaz; kirli ve steril malzemenin ayrı ayrı saklanacağı bölümler bulunması yeterlidir (madde 10/d-3).
Kirli ve Temiz Alan Nasıl Ayrılır?
Yönetmeliğe göre kirli ve temiz alanlar arasında yalnızca malzeme geçişi olur ve bu iki alan çift kapılı otoklavla bölünür (madde 10/d-2). Tek kapılı otoklav kullanılıyorsa cihaz temiz bölümde durmak zorundadır. Bu durumda kirli taraftan temiz tarafa yıkanmış aletin geçişi, iki kapısı aynı anda açılmayan bir pass box ile personel geçişine gerek kalmadan yapılabilir.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin diş hekimliğinde sterilizasyon rehberi de aletin yüksek kontaminasyonlu alandan temiz ve steril alana doğru akmasını temel ilke olarak koyar. Pratikte bu, kabul ve yıkama tezgâhının kapıya yakın, paketleme ve otoklavın ortada, steril dolabın en uçta olması demektir. Akış hiçbir noktada geri dönmez.
Sterilizasyon Odası Kaç Metrekare Olmalı?
Yönetmelikte sterilizasyon ünitesi veya odası için bir metrekare değeri yoktur; alan, içine girecek ekipman ve akış sırasından çıkar. Planlamada şu kalemler yan yana yerleştirilir:
- kirli kabul ve yıkama tezgâhı, lavabo, varsa ultrasonik yıkayıcı veya yıkayıcı-dezenfektör,
- kurulama ve paketleme tezgâhı, poşet kapama cihazı,
- otoklav (tek ya da çift kapılı) ve servis için arka boşluk,
- kapalı steril malzeme dolabı.
Tek ünitli bir muayenehanede bu dizilim tek bir duvar boyunca kurulabilirken, çok ünitli bir merkezde kirli ve temiz bölümü duvarla ayırmak gerekir. Ölçü, cihazların gerçek boyutlarıyla çizilmeden belirlenmez.
Yüzey, Havalandırma ve Steril Malzeme Saklama
CDC rehberi, steril alet ve malzemenin tercihen kapaklı veya kapalı dolaplarda saklanmasını, lavabo altı gibi ıslanabilecek yerlere konmamasını ister. Bu yüzden steril dolap, yıkama tezgâhından uzakta ve sıçrama mesafesinin dışında konumlandırılır.
Duvar ve tavanın derzsiz, silinebilir ve dezenfektana dayanıklı olması temizlik süresini kısaltır; temiz oda panel sistemleri bu amaçla köşeleri yuvarlatılmış ve yüzeyi düz olarak üretilir. Havalandırmada egzozun kirli bölümden alınması, yıkama sırasında oluşan nem ve kokunun temiz tarafa geçmesini azaltır. Hastane ölçeğindeki sterilizasyon bölümleri için ayrıntılı tasarım merkezi sterilizasyon ünitesi (MSÜ) tasarımı yazısında.
Diş Hekimliği Projelerinde Med Makina
Med Makina’nın referans listesinde diş hekimliği alanından Okan Üniversitesi Diş Hastanesi ve 1A Dental yer alıyor; aynı listede 40’tan fazla hastane ve sağlık kurumu bulunuyor. Tam liste referanslar sayfasında.
Panel, kapı ve pass box 2012’den bu yana Sancaktepe’deki atölyede üretiliyor; bu sayede sterilizasyon odasının duvar ayrımı, malzeme geçişi ve kapılar mevcut alanın ölçüsüne göre imal edilebiliyor. Cihaz yerleşimi, klinik ekibinin kullandığı otoklav ve yıkama ekipmanının ölçüleriyle birlikte çiziliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Muayenehanede ayrı sterilizasyon odası zorunlu mu?
Yönetmelik muayenehane ve poliklinikler için ayrı bir sterilizasyon ünitesi tarif etmez. Tüm mahallerin, cihazların ve sarf malzemelerinin dezenfeksiyon ve sterilizasyon şartlarını sağlaması istenir (madde 19/6).
Sterilizasyon odası kaç m² olmalı?
Yönetmelikte metrekare şartı yoktur. Alan; yıkama, paketleme, otoklav ve steril dolap dizilimine, otoklavın tek ya da çift kapılı olmasına göre belirlenir.
Tek kapılı otoklav nereye konur?
Ağız ve diş sağlığı merkezlerinin merkezî sterilizasyon ünitesinde tek kapılı otoklav kullanılıyorsa cihaz temiz bölümde bulunmak zorundadır (madde 10/d-2).
Sterilizasyon hizmeti dışarıdan alınabilir mi?
Ağız ve diş sağlığı merkezlerinde alınabilir; bu durumda kirli ve steril malzemenin ayrı saklanacağı bölümler yeterlidir. Hastanelerde merkezî sterilizasyon ünitesi zorunludur.
Sterilizasyon Odanızı Birlikte Planlayalım
Kuruluş türü, otoklav ve yıkama ekipmanı ile alan ölçüsü paylaşıldığında kirli–temiz ayrımı, pass box yeri ve duvar sistemi tek bir teknik öneride toplanır.
